Đặng Bá Tùng – Associate
Dương Thị Bích Chi – Paralegal
Nguyễn Nghiệp Khải – Paralegal
Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 222/2025/QH15 ngày 27 tháng 6 năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/9/2025 (“Nghị quyết 222/2025”) quy định về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam (“TTTCQT”). Nhằm tạo hành lang pháp lý cho cơ quan giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ TTTCQT theo định hướng chuyên biệt và tiệm cận thông lệ quốc tế, vào ngày 11/12/2025, tại kỳ họp lần thứ 10, Quốc Hội đã chính thức thông qua Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính Quốc tế (“Luật Tòa án chuyên biệt”)
Luật Tòa án chuyên biệt gồm 05 Chương, 44 Điều, quy định về tổ chức, thẩm quyền và cơ chế hoạt động của Tòa án chuyên biệt trong việc giải quyết tranh chấp phát sinh tại TTTCQT. Trong đó, một số điểm mới và đáng chú ý liên quan đến các thủ tục tố tụng so với thủ tục tố tụng dân sự thông thường được thể hiện như sau:
1. Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết các vụ việc về kinh doanh, thương mại liên quan đến thành viên TTTCQT
Theo Khoản 1 Điều 13 Luật Tòa án chuyên biệt, Tòa án chuyên biệt tại TTTCQT có thẩm quyền giải quyết các vụ việc liên quan đến đầu tư, kinh doanh giữa các Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc với tổ chức, cá nhân ngoài Trung tâm, và các yêu cầu công nhận, thi hành bản án, quyết định của Tòa án hoặc phán quyết trọng tài nước ngoài liên quan đến các Thành viên này.
Tòa án chuyên biệt cũng có thẩm quyền giải quyết các vụ việc trọng tài giữa các Thành viên hoặc giữa Thành viên với tổ chức, cá nhân ngoài Trung tâm, theo quy định pháp luật về trọng tài thương mại. Mô hình này tương tự với Tòa Thương mại Quốc tế Singapore (SICC), nơi thẩm quyền được quy định tại Điều Jurisdiction (O. 2, r. 1) Singapore International Commercial Court Rules 2021, bao gồm: (i) Tranh chấp thương mại quốc tế theo lựa chọn của các bên; (ii) Tranh chấp thương mại không có yếu tố nước ngoài được chuyển từ Tòa cấp cao; (iii) Các vụ việc liên quan đến trọng tài (hủy phán quyết, hỗ trợ thủ tục trọng tài); (iv) Vụ việc giải thể hoặc tái cấu trúc doanh nghiệp.
2. Thẩm phán, Luật sư có thể là người nước ngoài và ngôn ngữ tố tụng có thể là tiếng Anh
Một trong những điểm đổi mới mang tính đột phá của Luật Tòa án chuyên biệt là việc mở rộng nguồn bổ nhiệm Thẩm phán. Theo Điều 10 Luật Tòa án chuyên biệt, bên cạnh công dân Việt Nam, người nước ngoài cũng có thể được bổ nhiệm làm Thẩm phán nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo luật định và pháp luật có liên quan. Theo đó, Thẩm phán là người nước ngoài phải: (i) là Thẩm phán nước ngoài, luật sư hoặc chuyên gia có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, chuyên môn phù hợp và am hiểu lĩnh vực đầu tư, kinh doanh; (ii) có ít nhất 10 năm kinh nghiệm xét xử hoặc giải quyết các vụ việc liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh; (iii) có năng lực sử dụng tiếng Anh trong xét xử; và (iv) không quá 75 tuổi, có đủ sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ. Quy định này thể hiện bước mở cửa quan trọng của hệ thống tư pháp Việt Nam, đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong việc giải quyết các tranh chấp đầu tư, kinh doanh mang tính quốc tế, dự kiến gia tăng mạnh khi TTTCQT đi vào vận hành.
Không chỉ dừng lại ở đội ngũ Thẩm phán, Luật Tòa án chuyên biệt còn cho phép luật sư nước ngoài tham gia tố tụng. Theo Điều 19, luật sư nước ngoài có chứng chỉ hành nghề còn hiệu lực do cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài cấp có thể đại diện cho các bên tại Tòa án chuyên biệt. Nhờ đó, các chủ thể tranh chấp có điều kiện tiếp cận nguồn lực pháp lý chất lượng cao, giàu kinh nghiệm và am hiểu các chuẩn mực thương mại – tài chính quốc tế, qua đó nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.
Song hành với cơ chế nhân sự mang tính quốc tế hóa, ngôn ngữ tố tụng tại Tòa án chuyên biệt cũng được mở rộng. Theo Điều 14, tiếng nói và chữ viết sử dụng trong tố tụng có thể là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm bản dịch tiếng Việt. Việc thừa nhận tiếng Anh như một ngôn ngữ tố tụng chính thức không chỉ tạo thuận lợi cho các bên tham gia tranh chấp mà còn góp phần nâng cao tính hấp dẫn của TTTCQT; đồng thời, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực ngoại ngữ cho đội ngũ luật sư và nhân sự pháp lý trong nước.
3. Tòa án có thể ban hành phán quyết mặc định hoặc phán quyết tức thời
Khác với thủ tục tố tụng tại tòa án thông thường, nhằm đảm bảo thủ tục tố tụng được tiến hành nhanh chóng, theo Điều 23 Luật Tòa án Chuyên biệt, Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền ban hành hai quyết định đặc thù để giải quyết vụ việc, bao gồm phán quyết mặc định và phán quyết tức thời. Cụ thể, các quyết định này được ban hành trong các trường hợp cụ thể sau:
- Phán quyết mặc định được ban hành khi (i) bên bị kiện đã được tống đạt hợp lệ tài liệu khởi kiện nhưng không có văn bản phản hồi trong một thời hạn hợp lý; và (ii) có yêu cầu từ bên khởi kiện về việc ban hành một phán quyết như vậy.
- Phán quyết tức thời được ban hành khi Tòa xét thấy (i) Bên khởi kiện không có khả năng chứng minh yêu cầu của mình hoặc bên bị kiện không có khả năng bác bỏ yêu cầu của bên khởi kiện hoặc không có lý do, căn cứ thuyết phục để giải quyết vụ việc tại phiên tòa; và (ii) một trong các bên có yêu cầu về việc ban hành một phán quyết như vậy.
4. Bản án phúc thẩm của Tòa án chuyên biệt sẽ không bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
Theo Điều 35.4 của Luật Tòa án Chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, Bản án, quyết định phúc thẩm là quyết định cuối cùng và không bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Như vậy, có thể thấy rằng, quy định này phản ánh xu thế quốc tế, giúp tách biệt các tranh chấp tài chính phức tạp ra khỏi hệ thống Tòa án thông thường và sự giám sát về mặt nội dung xét xử của Tòa án Nhân dân Tối cao, đảm bảo xét xử nhanh chóng và chất lượng nhờ đội ngũ Thẩm phán có trình độ và kinh nghiệm. Ngoài ra, việc loại bỏ các yếu tố hành chính, công cộng giúp Tòa án hoạt động đúng bản chất của quan hệ đầu tư, kinh doanh, đảm bảo phán quyết chỉ dựa trên nguyên tắc thị trường và thỏa thuận hợp đồng thay vì bị chi phối bởi các mục tiêu quản lý nhà nước hay chính sách an sinh xã hội.
Trên đây là phân tích của chúng tôi về các điểm nổi bật của Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam. Trong trường hợp Quý khách hàng cần tư vấn về cơ chế giải quyết tranh chấp, lựa chọn phương thức tài phán hoặc các vấn đề pháp lý liên quan đến đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm Tài chính quốc tế, vui lòng truy cập Website DIMAC và các chuyên mục tin tức khác của chúng tôi để cập nhật kịp thời những nội dung tư vấn và chia sẻ kinh nghiệm pháp lý chuyên sâu.
Trên đây là một số chia sẻ và đánh giá của chúng tôi về nội dung ĐIỂM NỔI BẬT CỦA LUẬT TÒA ÁN CHUYÊN BIỆT TẠI TRUNG TÂM TÀI CHÍNH QUỐC TẾ VIỆT NAM. Hãy truy cập Website DIMAC và Các chuyên mục tin tức khác của chúng tôi để được cập nhật sớm nhất các thông tin tư vấn và chia sẻ kinh nghiệm pháp lý về thị trường.
